Spadek udziału paliw kopalnych w miksie energetycznym Japonii jako efekt powrotu energetyki jądrowej i rozwoju odnawialnych źródeł energii

Japonia od wielu lat znajduje się w szczególnej sytuacji energetycznej, wynikającej zarówno z ograniczonych zasobów surowców energetycznych, jak i z uwarunkowań geopolitycznych oraz środowiskowych. Kraj ten niemal w całości uzależniony jest od importu paliw kopalnych, co czyni bezpieczeństwo energetyczne jednym z kluczowych elementów krajowej polityki gospodarczej. Ostatnie lata przyniosły jednak wyraźne zmiany w strukturze produkcji energii elektrycznej, widoczne w stopniowym spadku udziału paliw kopalnych na rzecz energetyki jądrowej oraz odnawialnych źródeł energii.

Punktem zwrotnym dla japońskiego sektora energetycznego była katastrofa elektrowni jądrowej Fukushima Daiichi w 2011 roku. W jej następstwie niemal wszystkie reaktory jądrowe w kraju zostały wyłączone, a ich miejsce w miksie energetycznym zajęły elektrownie węglowe, gazowe i olejowe. Doprowadziło to do gwałtownego wzrostu importu paliw kopalnych oraz zwiększenia emisji gazów cieplarnianych. Jednocześnie wzrosły koszty energii, co miało bezpośredni wpływ na konkurencyjność japońskiej gospodarki.

W kolejnych latach władze Japonii podjęły działania zmierzające do odbudowy stabilności systemu energetycznego. Kluczowym elementem tej strategii stał się stopniowy powrót do energetyki jądrowej, przy jednoczesnym wprowadzeniu jednych z najbardziej restrykcyjnych na świecie norm bezpieczeństwa. Ponowne uruchamianie reaktorów odbywa się etapami i poprzedzone jest szczegółowymi analizami technicznymi, środowiskowymi oraz konsultacjami społecznymi. Choć proces ten napotyka na opór części społeczeństwa, władze konsekwentnie wskazują energetykę jądrową jako fundament stabilnych, niskoemisyjnych dostaw energii.

Równolegle Japonia intensyfikuje rozwój odnawialnych źródeł energii, w szczególności fotowoltaiki. Ograniczona dostępność terenów oraz ukształtowanie geograficzne sprawiają, że kraj ten nie może rozwijać OZE w takim samym zakresie jak państwa o dużych obszarach lądowych. Mimo to energia słoneczna stała się jednym z najszybciej rozwijających się segmentów rynku energetycznego. Instalacje fotowoltaiczne powstają zarówno na dachach budynków mieszkalnych i przemysłowych, jak i na terenach poprzemysłowych czy zbiornikach wodnych w formie pływających farm PV.

Efektem połączenia tych dwóch kierunków rozwoju jest zauważalny spadek udziału paliw kopalnych w produkcji energii elektrycznej. Coraz większa liczba reaktorów jądrowych wraca do eksploatacji, co pozwala ograniczyć zapotrzebowanie na importowany gaz ziemny i węgiel. Jednocześnie odnawialne źródła energii zwiększają elastyczność systemu i przyczyniają się do redukcji emisji, zwłaszcza w sektorze elektroenergetycznym.

Japoński model transformacji energetycznej różni się od podejścia przyjmowanego w wielu krajach europejskich. Zamiast jednoznacznego odejścia od energetyki jądrowej, Japonia traktuje ją jako istotny element przejściowy i stabilizujący system. W połączeniu z rozwojem OZE oraz poprawą efektywności energetycznej pozwala to na stopniowe zmniejszanie zależności od paliw kopalnych bez ryzyka niedoborów energii.

Doświadczenia Japonii pokazują, że transformacja energetyczna w krajach wysoko uprzemysłowionych wymaga pragmatyzmu oraz uwzględnienia lokalnych uwarunkowań. Bezpieczeństwo dostaw, stabilność systemu i akceptacja społeczna pozostają równie istotne jak cele klimatyczne. W tym kontekście japońska ścieżka zmian stanowi interesujący punkt odniesienia dla państw poszukujących własnego modelu transformacji sektora energetycznego.

https://www.iea.org/reports/world-energy-outlook-2025